Yavru kuş

Nereden geliyor bu öfke? İnsan doğduğu anda içine nefret mi enjekte ediliyor? Neden bu kadar yok etmeye meyillisiniz? Nedir bu tahammülsüzlük, nedir bu şımarıklık?

Karşınızda savunmasız, kırılgan, kendini bile koruyamayacak kadar masum bir canlı görünce sakın yaklaşmayın. Çünkü bütün öfkenizi, bütün kininizi gidip ondan çıkarıyorsunuz. Gücünüzün yettiği tek yer orası oluyor.

Anneler, babalar... Yetiştiremeyecekseniz çocuk yapmayın. Bir insan dünyaya getirmek sadece karnını doyurmak değildir. Vicdan öğretmektir, merhamet öğretmektir, "bunu yapamazsın" demektir. Çocuğa bırakacağınız en büyük miras para değil, karakterdir.

Ben roman kültürünü hep sevmişimdir. Kaba tabirle çingeneleri... Hatta zihnimin bir köşesinde "Rom Baro", yani Çingeneler Kralı olma hayali bile vardır. Bana daha samimi, daha insancıl gelirler. Korumayı, sahip çıkmayı, sadakati sanki doğuştan biliyorlar gibi hissederim. Her insan aynı değildir elbette ama bir Roman ile herhangi bir insan arasında sadakat konusunda çok büyük bir fark gördüğüm zamanlar oldu.

Yanımda çalışan fırlama bir çırak var. Roman bir çocuk. Belki "çocuktur yapar" deyip geçmek isteyen olur. Ama ben hiçbir yanlışta sadece sonuca bakmam. "Neden yaptı?"dan önce "Bunu ona kim öğretti, kim öğretmedi?" diye düşünürüm. Çünkü çocuk doğuştan zalim olmaz. Ya yanlış öğrenir ya da hiç öğrenemez.

Bir insanın öfkeli olması, depresyonda olması ya da psikolojik sorunlar yaşaması, yaptığını doğru yapmaz. Hepimizin sorunları var. Hepimiz öfkelendik. Hepimiz çocuk olduk. Ama insan dediğin, duygularını yönetebilmeli. Kararlarının sorumluluğunu taşıyabilmeli. Medeniyet dediğin tam da budur.

Trafikte bile böyledir. Sadece kendi yapacağını düşünerek araba kullanırsan hata yaparsın. Gerçek sürücü, karşısındakinin ne yapabileceğini de hesap eder. Hayat da böyledir. Sadece kendini düşünen insan, eninde sonunda birilerine zarar verir.

Bugün bu çocuk durduk yere balkondaki bir kuşun iki yumurtasını kırdı. Biz o yuvaya dokunmadık. "O da can." dedik. Balkonun düzeni bozulmasın diye değil, o yavrular yaşasın diye çevresini bile rahatsız etmedik.

Yanlış anlaşılmasın; biz kusursuz insanlar değiliz. Ben serseriliğin de karanlık tarafın da içinden geçmiş biriyim. Hayatım boyunca çok hata yaptım, çok şeyi yıktım. Ama masum bir canlıya zarar vermeyecek kadar ahlakım, estetik anlayışım ve vicdanım var. Nerede durmam gerektiğini biliyorum.

Babam da melek değildi. Beni mükemmel yetiştirdiğini söyleyemem. Cezaevi görmüş, yıllarca kaçak yaşamış, bin türlü yanlışın içinden geçmiş bir adam. Ama o bile "O yumurtalara dokunmayın, yazık günahtır." derdi. Çünkü bu iyi insan olmakla ilgili değil. Bu, insan olabilmekle ilgili.

Dünyanın en kötü insanı bile bazı çizgileri geçmemesi gerektiğini öğrenebilir. Öğrenmelidir.

Çocuğa kızdım. "Neden?" dedim. "Senin kafanı kırsam annen üzülmez mi?" dedim. "Üzülür." dedi. "E sen şimdi o kuşun yavrularını öldürdün. O annenin yerinde olsan ne hissederdin?" dedim.

Sonra yalan söyledi.

"Elimden kaydı."

İnsanların en ilginç tarafı da bu zaten. Çıkış yolu bulamayınca attıkları rastgele yalanlar... On üç yaşındaki çocuk da aynı, otuz yaşındaki adam da. Yalan söylerken zekâlarını kapının dışında bırakıyorlar.

Asıl mesele o yumurtalar değildi. Asıl mesele, bir canın değerini hiç öğrenememiş olmaktı.

Merhamet; zayıflık değildir. Vicdan; korkaklık değildir. Güç, can yakabilmek değildir. Güç; can yakabilecek kudrete sahipken elini geri çekebilmektir. Çünkü insanı insan yapan şey yumruğunun gücü değil, vicdanının sınırıdır.

Bir toplumun geleceği, çocuklarının en güçsüze nasıl davrandığıyla ölçülür. Kuşa merhamet etmeyen, yarın insana da merhamet etmez. Vicdan küçük şeylerde başlar; bir kuş yuvasında, bir sokak hayvanında, bir ağacın dalında... Bunları koruyamayan, büyüdüğünde sadece daha büyük şeyleri yok etmeyi öğrenir.