Yazarlar Yapay Zekâyı Nasıl Kullanmalı?

Yapay zekâya “Bana yalnızlık üzerine bir deneme yaz” dediğinizde birkaç saniye içinde önünüze düzgün bir metin gelir. Giriş paragrafı vardır, cümleler birbirini takip eder, yazım hatası neredeyse yoktur. Hatta ilk bakışta etkileyici bile bulunabilir.

Sonra okumaya devam edersiniz.

İnsan bazen kalabalıklar içinde de yalnızdır. Modern hayat bizi birbirimizden uzaklaştırmıştır. Teknoloji geliştikçe iletişim kurmak kolaylaşmış ama gerçek bağlar zayıflamıştır.

Tanıdınız mı?

Bugün internette yüzlerce metin aynı cümlelerin farklı sıralanmış hâliyle dolaşıyor. “Günümüz dünyasında”, “belki de”, “aslında hepimiz”, “derinlerde bir yerde”… Kusursuz görünen ama yazarı olmayan metinler.

Sorun yapay zekâ kullanmak değil. Sorun, yazarlık işini ona devretmek.

Bir yazar için yapay zekâ oldukça güçlü bir araç olabilir. Araştırma yaparken konu başlıklarını görmek, gözden kaçırdığı bir tartışmayı fark etmek, kaynak aramak için yön belirlemek, metindeki tekrarları tespit etmek ya da kendi yazısına dışarıdan bakabilmek için kullanılabilir. Editör masasında oturan sabırlı bir yardımcı gibi çalışabilir.

Ama yardımcı ile yazar arasındaki sınırın nerede başladığını bilmek gerekiyor.

Yapay zekâ sizin çocukluğunuzu bilmiyor. On iki yaşındayken mutfakta duyduğunuz bir cümlenin yıllar sonra neden aklınıza geldiğini bilmiyor. Bir kitabı okurken hangi paragrafta durduğunuzu, hangi karaktere sebepsiz yere öfkelendiğinizi, bir film bittikten sonra neden televizyonu hemen kapatmadığınızı bilmiyor.

Siz söylemediğiniz sürece bunların hiçbirine sahip değil.

Üstelik söylediğinizde bile onları yaşamış olmuyor.

Yazarın malzemesi tam olarak burada başlıyor.

Boş Sayfayı Yapay Zekâya Vermeyin

Birçok kişinin yaptığı ilk hata şu: Henüz konu üzerine düşünmeden yapay zekânın karşısına oturmak.

“Kafka hakkında yazı yaz.”

“Kadın bedeni üzerine bir makale hazırla.”

“Proust'u anlat.”

Bu komutlardan çıkan metinler çoğunlukla yanlış değildir. Asıl sorun, size ait olmamalarıdır. Çünkü metnin ilk sorusunu siz sormadınız. Bakış açısını siz seçmediniz. Neye itiraz edeceğinize, nerede duracağınıza, hangi ayrıntının peşinden gideceğinize karar vermediniz.

Yazmaya başlamadan önce yapay zekâyı açmak bazen kendi düşüncenizi daha doğmadan susturabilir.

Önce birkaç cümle yazın. Kötü olabilir. Dağınık olabilir. Hatta yalnızca “Bu konuda beni rahatsız eden şey şu” diye başlayabilirsiniz.

Ama  ilk cümle sizin olsun.

Çünkü yapay zekâ düzgün cümle kurmakta sizden hızlı olabilir. Sizin yerinize rahatsız olamaz.

“Bana Yaz” Yerine “Bana Göster” Deyin

Yapay zekâdan bitmiş bir yazı istemek yerine konuya açılan kapıları göstermesini isteyin.

“Bu konuda hangi tartışmalar var?”

“Benim bakış açıma karşı hangi görüşler ileri sürülebilir?”

“Bu metinde tekrar ettiğim düşünceleri bul.”

“Hangi iddiam için kaynak göstermem gerekiyor?”

“Bu paragrafta genelleme yapıyor muyum?”

Bunlar yazarlığı devretmez. Tam tersine yazarı masada tutar.

İyi kullanılan yapay zekâ size cevap vermekten çok yeni sorular sordurmalıdır.

Eğer bir yapay zekâ görüşünüzü sürekli onaylıyorsa onu yanlış kullanıyor olabilirsiniz.

Yazarın alkışa değil, kör noktalarını görmeye ihtiyacı vardır.

Yapay Zekânın Sevdiği Cümlelerden Şüphelenin

Bir süre yapay zekâ metinleri okuduğunuzda bazı kelimeleri hemen fark etmeye başlarsınız.

Sessiz çığlıklar. Görünmez yaralar. Derin izler. İçsel yolculuklar. Yankılar. Labirentler. Aynalar. Eşikler. belkiler..

Tek başlarına kötü kelimeler değiller. Fakat sürekli aynı duygusal görev için kullanıldıklarında metni birbirine benzetiyorlar.

Yapay zekâ ortalamayı çok iyi bilir. Daha önce kurulmuş cümlelerin, kullanılan yapıların ve dilsel örüntülerin içinde çalışır. Bu nedenle ondan “etkileyici bir giriş” istediğinizde çoğu zaman etkileyici olduğu daha önce defalarca kabul edilmiş yapılara yönelir.

Yazarın işi ise bazen tam tersidir.

Herkesin baktığı yerde başka bir ayrıntı görmek.

Metninizi yapay zekâyla düzenledikten sonra kendinize şunu sorun: Ben bu cümleyi gerçekten kurar mıydım?

Cevap hayırsa silin.

Cümle güzel olabilir.

Yine de silin.

Araştırma Asistanınız Olsun, Kaynağınız Değil

Yapay zekâ araştırmaya başlamak için oldukça kullanışlıdır. Bir konu hakkında temel kavramları öğrenebilir, araştırmacı isimlerine ulaşabilir, hangi kitaplara veya akademik tartışmalara bakmanız gerektiğini görebilirsiniz.

Fakat burada ciddi bir sorun var: Yapay zekâ bazen bilmediği şeyi de biliyormuş gibi anlatabilir.

Olmayan bir makale adı, yanlış bir tarih, bir yazara ait olmayan bir söz…

Bu nedenle yapay zekânın verdiği bilgiyi kaynak olarak kullanamazsınız.

Size yolu gösterebilir. Yürümek yine size kalır.

Makaleyi bulun. Kitabı açın. Sözü ilk kaynağında arayın. Filmi izleyin.

Bir film incelemesini yalnızca başka incelemelerin özetinden yazıyorsanız orada sizin bakışınız giderek küçülür. Yapay zekâ bu süreci hızlandırdığında ortaya hızlı bir metin çıkar ama her hızlı metin iyi bir yazı değildir.

Araştırmayı kısaltmakla düşünmeyi kısaltmak aynı şey değil.

Üslup yalnızca kısa veya uzun cümle kurmak değildir. Neye baktığınızdır. Neyi atladığınızdır. Hangi kelimeden hoşlanmadığınız, nerede alay ettiğiniz, hangi konuda ciddileştiğinizdir.

Yapay zekâ önceki metinlerinizdeki bazı dil özelliklerini taklit edebilir. Fakat taklit edilen ses zamanla abartılabilir. Siz bir yazınızda “sessizlik” kelimesini birkaç kez kullandıysanız sonraki her metni sessizlikle doldurabilir. Bir kez kişisel bir giriş yaptıysanız bütün yazıları çocukluk anısıyla başlatabilir.

Bir süre sonra kendi taklidinizi okumaya başlarsınız.

Son Metin Sizin Elinizden Geçmeli

Yapay zekâyla hazırlanmış bir metni doğrudan yayımlamak, üzerinde düşünülmemiş ilk taslağı yayımlamaya benziyor.

Metni sesli okuyun.

Fazla düzgün cümleleri bozun.

Kendi kelimelerinizi geri koyun.

Bir paragrafı tamamen silin.

Yapay zekânın önerdiği sırayı değiştirin.

Gerekirse yeniden yazın.

Çünkü yazarlık yalnızca cümle üretmek değildir. Seçmektir. Çıkarmaktır. Bir cümlenin neden orada durduğunu bilmektir.

Yapay zekâ size bin cümle verebilir.

Hangisinin kalacağına karar veren hâlâ siz olmalısınız.

Yoksa ortaya kötü bir metin çıkmayabilir.

Daha tehlikelisi çıkar:

Kim tarafından yazıldığı hiç fark etmeyen bir metin.