İki Prens Arasında İnsan

Maskelerin Gölgesinde Özü Aramak

Bir Uçurumun İki Yakası

İnsan ruhu, tarih boyunca iki ana akıntı arasında sürüklenmiştir: "Nasıl olmalıyım?" ve "Nasıl hayatta kalırım?". Abraham Maslow’un İhtiyaçlar Hiyerarşisi’ne göre piramidin en altında bulunan yani en asıl ihtiyaç olan hayatta kalma ihtiyacı ile piramidin en üstünde olan kendini gerçekleştirme ihtiyacı toplumsal anlamda hiç birbirine bu kadar yaklaşmamışken ekonomik olarakta hiç bu kadar kutuplaşmamış olabilir.

Resmi Geçit: Prenlerin Geçişi

Saint-Exupéry’nin Küçük Prens’i, bu sorulardan birincisini, yani varlığın özündeki o saf cevheri temsil eder. O, çöle düşmüş bir uçağın yanında beliren bir umut değil; yetişkinlerin dünyasında unutulmuş bir vicdan hatırlatıcısıdır. Machiavelli’nin Prens’i ise, kaosun ve ihanetin hüküm sürdüğü bir dünyada ayakta kalmanın, yönetmenin ve güç devşirmenin soğuk el kitabıdır. Biri gökyüzündeki bir yıldızın sorumluluğunu taşırken, diğeri yeryüzündeki bir tahtın stratejisini kurar. Peki, bu iki zıt kutup nerede kesişir? İnsan, bu iki prensin hangisinin tebaasıdır?

Görünüşün Tahakkümü ve Özün Kayboluşu

Machiavelli felsefesinin en sarsıcı bulgusu, "görünüşün gerçeklikten daha işlevsel" olduğudur. Machiavelli, prensine "olmadığı gibi görünmeyi" öğütlerken aslında modern pazarlama ve sosyal medya algısının temelini atıyordu. Ona göre insanlık, sadece gördüğüne inanan yüzeysel bir kalabalıktır. Bu bağlamda, bugünün influencer dünyası Machiavelli’nin en sadık öğrencisidir. Filtreler, kurgulanmış hayatlar ve o meşhur "vitrinler", aslında Machiavelli’nin asırlar önce fısıldadığı "algı yönetimi" taktiğidir.

Küçük Prens ise tam burada bir "önerme" ile araya girer: "Asıl önemli olan gözle görülmez." Bu, Machiavelli’nin tüm kalesini yıkan bir cümledir. Eğer asıl olan gözle görülmüyorsa, Machiavelli’nin o parıltılı zırhı, o kudretli görünüşü koca bir hiçten ibarettir. Modern insan, Machiavelli’nin öğrettiği "görünme sanatında" ustalaşırken, Küçük Prens’in "hissetme derinliğini" kaybetmiştir. Vitrinlerimiz ne kadar kalabalıklaşırsa, içimizdeki o tek gül o kadar susuz kalmaktadır.

En büyük çelişkide burada ortaya çıkmaktadır. Popüler kültürün en hızlı tüketim ögelerinden biri olan Küçük Prens’in bu kadar geniş bir arz-talep hacmi yaratabilmesinin tek nedeni, Machiavelli’nin öğretilerinden beslenen bu fenomen/influcer kültürünün önündeki en kullanışlı aparatlardan birisi olmasıdır.

Evcilleştirme ve Stratejik Mesafe

Küçük Prens’in tilkiyle kurduğu bağda kullandığı "evcilleştirme" kavramı, aslında bir Bağ Kurma Etiği'dir. Evcilleştirmek, bir şeyi senin için "tek" kılmak, ona emek vermek ve onun sorumluluğunu bir ömür boyu sırtlanmaktır. Bu eylem, insanı kırılganlaştırır; çünkü sevdiğin şeyin solma ihtimali senin de solman demektir.

Machiavelli için ise bir şeye bu denli bağlanmak, stratejik bir hatadır. Machiavelli’nin prensi, tilkiyi evcilleştirmez; onun kurnazlığını bir silah olarak kullanır. Onun dünyasında bağ kurmak değil, "mesafe" ve "yönetim" vardır.

Bugünün insanı, bir "merhaba" ile "sıkıldım" arasına binlerce insan sığdırırken aslında Machiavelli’nin o buz gibi stratejisini uygular: Duygusal yatırım yapma, sadece etkileşim al. Bağ kurma, sadece takip et. Küçük Prens’in tilkisi dostluk için beklerken, Machiavelli’nin tilkisi pusuya yatar. Bizler artık birbirimizi evcilleştirmiyor, sadece birbirimizin seyircisi oluyoruz.

Zamanın Kutsallığı vs. Zamanın Yağmalanması

Küçük Prens’te zaman nitelikseldir. Bir gülü önemli kılan, onun için harcanan "kutsal vakit"tir. Bu, sabrın zamanıdır. Oysa Machiavelli’de zaman, bir "fırsat" maddesidir. Hızlı olmalı, rakipten önce davranmalı ve zamanı bir avcı gibi yağmalamalıdır.

Dijital çağın hızı, Machiavelli’nin "hızlı olan kazanır" mantığını kutsamıştır. Kimsenin bir gülü bekleyecek, bir çiçeği sulayacak vakti yoktur. Herkes bir sonraki içeriğe, bir sonraki "yeni"ye koşar. Küçük Prens’in yavaş ve emek isteyen sevgisi, modern insanın "hızlı tüketim" çarkları arasında bir "hata kodu" gibi durur. Zaman artık sevginin mayası değil, başarının yakıtıdır.

Hangi Prens?

Modern zamanlarda insan ruhu, Prens’in zekasıyla Küçük Prens’in kalbi arasında parçalanmış bir karmaşaya dönüşmektedir. Machiavelli bize hayatta kalmayı, Küçük Prens ise neden hayatta olduğumuzu anlatır. Biri kılıç kuşanmayı, diğeri bir gülü sevmeyi...

Eğer bugün influencer’lık, sahte vitrinler ve yüzeysel ilişkiler bir veba gibi yayılıyorsa, bu Machiavelli’nin Küçük Prens’i mat etmesinden kaynaklanmaktadır. Ancak asıl trajik olan bulgu şudur: Machiavelli’nin prensi her savaşı kazanabilir, her toprağı fethedebilir ama günün sonunda o fethettiği koca krallıkta yapayalnızdır. Küçük Prens’in gezegeni küçüktür, ama orada gerçek bir "gül" vardır.

Soru şudur: Kazandığımız o devasa dijital krallıklar, yitirdiğimiz o tek bir gülün boşluğunu doldurmaya yetecek mi?

İnsanlık, Küçük Prens maskesini takıp Prens’in gözyaşlarını gizlemeye daha ne kadar devam edebilir gibi bir etiği sorgularken, Prensin tüm her yerde bir şekilde Küçük Prens’i satmasına daha ne kadar tahammül edilebilir?

Belki de kurtuluş, Machiavelli’nin tilkisini, Küçük Prens’in sabrıyla evcilleştirebilmektedir. Stratejiyi zeka için, samimiyeti ise ruh için bir dengeye oturtmak... Aksi takdirde, her gün binlerce kez tıklandığımız o vitrinlerde, aslında hiç kimse tarafından gerçekten görülmeden bu dünyadan göçüp gideceğiz.