Mavi Sığınak ve Bir Varoluş Hesaplaşması

İnsan, sadece karnını doyurarak ya da biyolojik ömrünü tamamlayarak yaşayabilen bir canlı değildir; insan, anlamla, zarafetle, estetik ve felsefeyle beslenir. Ancak bugünün Anadolu taşrasına bakıldığında, karşımıza çıkan manzara bu rafine ihtiyaçların çok uzağında, adeta toplumsal bir çölleşmeyi andırıyor. Sabahın en erken saatlerinde, henüz güneş bile tam doğmamışken eşinden önce uyanıp kahvehaneye koşan, günü bir simit ve bayat bir çay eşliğinde tüketen, ömrünü çarşı dedikodusu ve kent magazini sığlığında harcayan bir emekliler topluluğu... Sosyalleşmeyi sadece cami avlusunda, namaz vakitlerini beklerken atılan tavla zarlarında arayan, estetik ve nezaket duygusundan bütünüyle mahrum kalmış bu kitle, aslında modern Türkiye’nin en sessiz ama en derin sosyolojik krizlerinden birini ele veriyor.

​Bu durum, bireysel bir tercih değil, "Taşra Ataleti" adını verebileceğimiz sosyolojik bir hastalıktır. Üretimden kopmuş, hayatı boyunca sadece hayatta kalma ve rızık peşinde koşma ezberiyle büyütülmüş bir kuşak, emeklilikle birlikte muazzam bir boşluğa düşmektedir. Kültürel sermayenin, sanatın, edebiyatın ve felsefenin uğramadığı bu coğrafyalarda, kahvehaneler ve cami avluları, alternatifsizlikten doğan yegane kamusal alanlara dönüşür. Sorgulamayan, düşünmeyen ve koşulsuz bir imanla bu monoton döngüye teslim olan kitle, farkında olmadan çevresindeki her şeyi griliğe ve sığlığa boğar. Bu durum, toplumsal ortalamanın ötesine geçmiş, ruhunu şiirle ve düşünceyle emzirmiş her aydın için kaçınılmaz bir boğulma hissi, yani bir entelektüel yabancılaşma yaratır.

​"Herkesin birbirine benzediği, kimsenin sorgulamadığı bir yerde; düşünen insan kendi ülkesinde sürgündür."

​Peki, bu kültürel fukaralığın ve estetik yoksunluğunun ortasında boğulmaktan kurtulmanın yolu nedir? Çözüm, o sığ kalabalıkları değiştirmeye çalışarak beyhude bir öfke biriktirmek değil; zihinsel ve fiziksel bir "Mavi Sığınak" inşa etmektir.

​İşte bu noktada entelektüel çözüm önerisi, deniz yada gölü kıyısında yapılan o kişisel hesaplaşmalardan, hayallerle süslü o derin mesailerden doğar. Taşranın o statik, değişmeyen ve gürültülü yapısına karşı eldeki en büyük silah, coğrafyayı ve zihni harekete geçirmektir. Kitaplar, filmler, şiir ve felsefe bu gri dünyaya çekilen ilk zihinsel barikattır. İnsan, Ahmet Hamdi Tanpınar’ın bir cümlesinde ya da Edip Cansever’in bir dizesinde, o gürültülü kahvehanelerin sesini tamamen kısabilir.

​Ancak en nihai ve radikal kurtuluş reçetesi, o hayali kurulan tekne ile somutlaşır. Bir tekne alıp sabahın ilk ışıklarıyla kıyı şeridinden açılmak, sadece denize açılmak değil; dünya ile aranıza su çekmektir. Siz kıyıdan uzaklaştıkça, o sorgulamayan kitlenin dedikoduları, o estetik yoksunu sokaklar küçülür, flulaşır ve nihayetinde sadece uzaktan gelen zararsız bir arka plan gürültüsüne dönüşür.

​Keşfedilmemiş yeni koylar, bakir doğa ve denizin o şifalı ritmi, insanın zihnini temizleyen en saf deterjandır. O güvertede, kimsenin olmadığı bir koyda demirleyip yepyeni felsefe kitaplarının sayfalarını çevirmek, yepyeni filmler izlemek ve insanlığın evrensel düşünce mirasıyla baş başa kalmak, taşranın yarattığı o zihinsel çürümeye karşı en asil duruştur.